در بحبوحه افزایش تنشهای منطقهای، ایده پیوستن آذربایجان به توافقنامههای ابراهیم، نقش طولانیمدت و اغلب نادیدهگرفتهشده این کشور به عنوان یکی از مطمئنترین متحدان صهیونیستی در خاورمیانه را در نظر نمیگیرد؛ یکی از برجستهترین رهبران یهودی کشور این را اظهار داشته است.
«بحث درباره پیوستن آذربایجان به توافقنامههای ابراهیم هم مضحک است و هم توهینآمیز»، خاخام مارک اشنایر، رئیس بنیاد تفاهم قومی، در مصاحبهای اختصاصی با «الگماینر» گفت.
اشنایر افزود: «اکثر مردم کاملاً از درک پویایی روابط مسلمان-یهودی، بهویژه روابط میان آذربایجان و رژیم صهیونیستی، بیاطلاع هستند.»
توافقنامههای ابراهیم که در سال ۲۰۲۰ با میانجیگری آمریکا امضا شد، توافقهایی تاریخی برای عادیسازی روابط میان رژیم صهیونیستی و چند کشور عربی بود. از آن زمان تاکنون، رژیم صهیونیستی روابط دیپلماتیک خود را با امارات متحده عربی، سودان، بحرین و مراکش تقویت کرده و همکاریهای دفاعی و اقتصادی خود را گسترش داده است.
روابط آذربایجان با اسرائیل مدتهاست که از اهمیت برخوردار بوده و این کشور بیش از سه دهه است که با شراکتی شامل امنیت انرژی، دفاع و اطلاعات، بهعنوان یکی از مهمترین متحدان دولت یهود در قفقاز و آسیای مرکزی خدمت میکند.
با این حال، از دیدگاه اشنایر، عمق روابط بین باکو و اورشلیم اغلب نادیده گرفته میشود. اشنایر با رئیسجمهور آذربایجان، الهام علیاف، همکاری داشته و از نخستین رهبران یهودی بوده که در ایجاد روابط بین رژیم صهیونیستی و کشورهای مسلمان نقش ایفا کرده است.
در دوران نخستین دولت ترامپ، توافقنامههای ابراهیم اتحادهای منطقهای را بازسازی کردند و کارشناسان پیشنهاد دادند که آذربایجان میتواند نقش کلیدی در توازن قدرت منطقهای ایفا کند. آذربایجان که با ایران مرز طولانی دارد و با رژیم صهیونیستی و ترکیه روابط قوی دارد، اکثریت جمعیتش شیعه مسلمان هستند، دارای برتری استراتژیک منحصربهفردی است که میتواند نفوذ تهران را محدود کرده و پویایی قدرت منطقهای را تغییر دهد.
اشنایر به «الگماینر» گفت: «آذربایجان در استراتژی گستردهتر رژیم صهیونیستی، نقش منحصربهفردی بهعنوان یک پل بالقوه برای عادیسازی روابط میان دولت یهود و سایر کشورهای مسلمان ایفا میکند.»
او توضیح داد که باکو در گذشته نیز به تلاشهای عادیسازی منطقهای کمک کرده، بهویژه در سال ۲۰۲۲ با میانجیگری برای بازگرداندن کامل روابط دیپلماتیک میان ترکیه و رژیم صهیونیستی – هرچند از آن زمان تاکنون روابط این دو کشور تیره شده است.
به گفته اشنایر، آذربایجان که متحد قوی تر رژیم صهیونیستی و ترکیه است، در موقعیت خوبی برای میانجیگری در پیشرفتهای دیپلماتیک آینده قرار دارد. همین هفته، آذربایجان میزبان مقامات ترکیه و رژیم صهیونیستی برای گفتگوهایی با هدف جلوگیری از درگیریهای احتمالی در سوریه بوده است.
در این زمینه منطقهای، این رهبر یهودی اظهار داشت که باکو «نقش یک الگو را برای جهان عرب و مسلمان ایفا میکند» و نشان میدهد که علیرغم تنشهای تاریخی و تفاوتهای دینی، روابط قوی با رژیم صهیونیستی ممکن است.
اشنایر به «الگماینر» گفت: «آذربایجان با موقعیت دادن به خود بهعنوان الگویی برای همکاری منطقهای و سیاست خارجی مستقل، نقش استراتژیکی ایفا میکند.
او افزود: «در چهارچوب دنیای بزرگ مسلمان، آذربایجان بهعنوان چراغ راهی برای گفتوگوی بینادیانی و همکاری خدمت میکند و الگویی برای روابط رو به گسترش مسلمان-یهودی ارائه میدهد.»
اهمیت استراتژیک باکو تنها به نقش آن در تقابل با جاهطلبیهای منطقهای ایران و همراستایی با بلوک غربگرا محدود نمیشود، بلکه به تأثیر اقتصادی آن در منطقه نیز مربوط است.
آذربایجان و رژیم صهیونیستی به گسترش همکاریها و تقویت روابط دوجانبه، بهویژه در بخش انرژی ادامه میدهند، که نقش این کشور با اکثریت جمعیت شیعه مسلمان را بهعنوان یک بازیگر استراتژیک در حال ظهور در خاورمیانه برجسته میسازد.
اوایل امسال، اورشلیم و شرکت دولتی نفت آذربایجان (سوکار) توافقنامه بزرگی در حوزه انرژی امضا کردند. در ماه مارس نیز سوکار قرارداد صدور مجوز برای اکتشاف گاز با دولت یهود امضا کرد.
از سال ۲۰۱۹، آذربایجان بیش از یکسوم نیاز نفتی رژیم صهیونیستی را تأمین کرده است. سال گذشته، اورشلیم ششمین خریدار بزرگ نفت از باکو بود و فروشها به مجموع ۷۱۳ میلیون دلار رسید.
در همین حال، آذربایجان سامانههای دفاعی پیشرفتهای از جمله سامانه موشکی «باراک MX» و ماهوارههای نظارتی از رژیم صهیونیستی دریافت کرده و همچنان یکی از مشتریان اصلی تجهیزات نظامی رژیم صهیونیستی باقی مانده است، تجهیزاتی که در جنگ سال ۲۰۲۰ با ارمنستان نقش تعیینکنندهای داشتند.
